مسیرها و موقعیت جغرافیایی علم‌کوه

علم‌کوه در میان قلل مرتفع منطقه «تخت سلیمان» در نزدیکی شهر کلاردشت واقع است. دو مسیر اصلی صعود به این قله وجود دارد: مسیر جنوبی (حصارچال) که از طریق رودبارک کلاردشت و ونداربن می‌گذرد و نسبتاً ملایم‌تر است، به‌طوری که بسیاری از کوهنوردان حتی در یک برنامه‌ی فشرده یک‌ روزه نیز می‌توانند آن را صعود کنند. در مقابل، مسیر شمالی (یخچال علم‌چال) بسیار فنی و دشوار است و معمولاً نیاز به دو روز صعود دارد. بنابراین انتخاب مسیر متناسب با تجربه و توانایی تیم ضروری است.

فصل مناسب و شرایط آب و هوایی

بهترین زمان صعود به علم‌کوه اواسط تیر تا اوایل مرداد است (به‌طور کلی از خرداد تا شهریور) در فصل زمستان به دلیل طوفان‌های شدید برف و باران، عملاً صعود ناممکن است. در هر زمان از سال که برنامه‌ریزی کردید، حتماً پیش‌بینی وضعیت هوا را چک کنید و از آب و هوای نامساعد پرهیز کنید. صعود در برف و یخ (اوایل بهار یا اواخر پاییز) نیز نیاز به تجهیزات کامل زمستانی دارد: حتماً کرامپون، کلنگ یخ و کفش مناسب یخ‌نوردی به همراه داشته باشید. در حالت کلی، زمان‌بندی دقیق (چه یک‌روزه و چه چندروزه) و آمادگی برای شرایط ناپایدار بسیار اهمیت دارد.

تجهیزات پوشاک لایه‌ای و محافظت در برابر سرما

پوشش مناسب کوهنوردی نقش کلیدی در موفقیت صعود دارد. به‌صورت لایه‌ای لباس بپوشید: بیس لایر (اینسولینگ) از پلی‌استر یا پشم مرینو برای دور کردن تعریق از پوست، لایه میانی گرم پلار (پلیور یا ژاکت پشمی) برای حفظ حرارت و لایه بیرونی ضدآب و بادگیر (کاپشن گورتکس یا مشابه) برای مقابله با باد و باران توصیه می‌شوند

شلوار کوهنوردی سبک و مقاوم و ضدآب نیز ضروری است. همراه داشتن کلاه پشمی، دستکش‌های عایق و ضدآب، و چند جفت جوراب پشمی یا ضخیم برای گرم نگه داشتن انتهاهای بدن الزامی است. عینک آفتابی با محافظ UV فراموش نشود تا چشم در برابر تابش شدید خورشید و پدیده سفیدپوشی برف محافظت شود.

همچنین گتر (پوشش ضدآب برای ساق پا) برای جلوگیری از ورود برف به داخل کفش و شلوار بسیار مفید است. به‌طور خلاصه، هنگام خرید لباس کوهنوردی مناسب علم کوه باید بر کیفیت دوخت، دوام پارچه‌های عایق و ضدآب دقت کنید، چرا که هرچه پوشاک شما تخصصی‌تر باشد، راحتی و امنیت بیشتری در صعود خواهید داشت.

کفش و پوشش پا

کفش کوهنوردی یکی از مهم‌ترین تجهیزات است. از کفش کوهنوردی کوهستانی با زیره‌ی مقاوم، عاج‌دار و ضدآب استفاده کنید. زیره با چنگش خوب (grip) در سنگ و گِل اهمیت دارد. اگر صعود در ارتفاعات پربرف یا مسیرهای یخی برنامه‌ریزی شده باشد، حتماً کفش‌ یخ‌نوردی مناسب استفاده کنید که قابلیت نصب کرامپون را دارد. در مجموع، کفش باید کاملاً سایز پا باشد و امکان افزایش یا کاهش لایه جوراب برای تنظیم دما را فراهم کند.

تجهیزات فنی صعود

از آنجایی که علم‌کوه مسیرهای یخی و صخره‌ای نیز دارد، تجهیزات فنی کامل لازم است: کرامپون (یخ‌شکن کفش) برای عبور از سطوح یخ‌زده، کلنگ کوهنوردی برای حفظ تعادل در شیب‌های برفی و صعود یخ‌نوردی، و طناب دینامیک برای صعودهای فنی و عبور از مناطق صخره‌ای یا عبور از شکاف یخچال توصیه می‌شوند.

همچنین هارنس (کمربند صعود) به همراه کارابین‌های قفل‌شونده و ابزار حمایت (مثل هشت یا دستگاه فرود) برای اطمینان در صعود فنی نیاز است. حتماً کلاه ایمنی خود را همراه داشته باشید تا در برابر سقوط سنگ یا یخ محفوظ باشید. این تجهیزات فنی هنگام صعود یخچالی یا زمانی که گردنه‌ها و دیواره‌ها پوشیده از برف باشند الزامی هستند.

تجهیزات کوه‌پیمایی و کمپینگ

برای صعود چندروزه یا شبمانی باید وسایل کمپینگ کامل باشد. یک چادر کوهنوردی مقاوم در برابر باد و باران انتخاب کنید که نصب آن سریع باشد. کیسه‌خواب مناسب دمای منفی (حداقل تا -۱۵ درجه) برای شبمانی در ارتفاع نیاز است. زیرانداز عایق نیز برای جلوگیری از انتقال سرما از زمین توصیه می‌شود. کوله‌ پشتی ۵۰–۷۰ لیتری سبک و مقاوم برای حمل تجهیزات ضروری بردارید.

برای پخت‌وپز، یک اجاق کوهنوردی سبک (گازی یا سوخت جامد) به همراه سوخت کافی به همراه داشته باشید. لوازم آشپزی سبک (ظروف ضدزنگ و قاشق/چنگال تاشو) را بردارید تا جایتان کم اشغال شود. همراه داشتن حداقل ۲–۳ لیتر آب (قمقمه و کیسه آب) در طول مسیر بسیار ضروری است؛ همچنین یک فلاسک کوچک با مایعات گرم (چای یا سوپ داغ) برای هوای سرد پیشنهاد می‌شود.

از نظر تغذیه، خوراکی‌های سبک و پرکالری بردارید: میوه خشک، آجیل، انرژی‌بار، شکلات، سوپ فوری و غذاهای منجمد (خیلی سبک و پرانرژی) مناسبند. به‌علاوه کمی نمک و مکمل انرژی‌زا همراه داشته باشید تا به گرفتگی عضلات یا افت قند دچار نشوید. مجموعاً این وسایل کوه‌پیمایی و کمپینگ به شما امکان می‌دهد در دما و شرایط متغیر شب را با آرامش بگذرانید.

وسایل ایمنی و کمک‌های اولیه

همیشه یک جعبه کمک‌های اولیه کوچک همراه ببرید که بانداژ، چسب زخم، داروهای مسکن و ضدالتهاب و داروهای شخصی در آن باشد. یک چاقو ی چندکاره برای مصارف اضطراری (بریدن طناب، تعمیر تجهیزات یا کمک‌های کوچک) ضروری است. حتماً نقشه منطقه و قطب‌نما به همراه داشته باشید تا در صورت گم‌شدن بتوانید مسیر را پیدا کنید؛ اگر از GPS دستی یا اپ‌های آفلاین نقشه استفاده می‌کنید، باتری و شارژرهای اضافه را فراموش نکنید.

یک سوت نجات یا دهنی (هماهنگ با جی‌پی‌اس) برای اعلام موقعیت اضطراری مفید است. کبریت و فندک ضدآب با ذخیره سوخت یا آتش‌زنه همراه خود داشته باشید تا در شرایط اضطرار آتش روشن کنید. در کل، هر وسیله‌ای که جان شما را در شرایط سخت ساحط نگه دارد باید در کوله‌تان باشد.

نکات ایمنی و راهنمای مبتدیان

علاوه بر تجهیزات، آماده‌سازی ذهنی و آمادگی جسمانی نیز مهم است. ارتفاع علم‌کوه بالای ۴۰۰۰ متر است؛ بنابراین سرعت صعود را تدریجی کنید و در صورت بروز علایم بیماری ارتفاع (سردرد شدید، تهوع یا سرگیجه) سریعاً به ارتفاع پایین‌تری بازگردید. همیشه پیش از صعود، وضعیت جوی را بررسی کنید و اگر هوا نامساعد است صعود را لغو کنید. برنامه‌ریزی دقیق داشته باشید: زمان‌بندی حرکت و برگشت را مشخص کنید و امکان توقف اضطراری (کمپ اضافی) را در نظر بگیرید.

حتماً پیش از حرکت، مسیر و محل پناهگاه‌ها را بشناسید و اطلاعات خود را در مبادی امداد و نجات یا با سرپرست گروه ثبت کنید. همراه داشتن لباس و غذای اضافی باعث می‌شود در صورت تأخیر یا حادثه احتمالی، شرایط را بهتر کنترل کنید. پیشنهاد می‌شود کوهنوردان مبتدی حداقل با یک راهنمای محلی مجرب همراه شوند تا در بخش‌های فنی و ناهموار کمک بگیرند. رعایت این نکات ایمنی ساده، خطرات صعود را به میزان زیادی کاهش می‌دهد.